DOLAR 30,3457 0.79%
EURO 32,9427 0.61%
ALTIN 1.971,730,94
BITCOIN 1275171-0,25%
İstanbul

HAFİF YAĞMUR

06:46

İMSAK'A KALAN SÜRE

Berk Esen: Muhalefetin hücrelerinin çürümesi var, Dünyadan Haberler

Berk Esen: Muhalefetin hücrelerinin çürümesi var

ABONE OL
Aralık 3, 2023 13:15
Berk Esen: Muhalefetin hücrelerinin çürümesi var, Dünyadan Haberler
0

BEĞENDİM

ABONE OL

Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimleri artık geride kalırken, bu sonuçlarda Cumhur İttifakı’nın devlet ve medya olanaklarını sonuna kadar kullanımının yanı sıra Millet İttifakı’nın yaptığı çeşitli kusurların da rol oynadığına dair tartışmalar sürüyor.

Sabancı Üniversitesi Öğretim Üyesi Siyaset Bilimci Berk Esen’e sunulan muhalefet partilerinin bu yanlışların muhasebesini kendi içlerinde ne kadar yapacakları ve ne şekilde değişimlere gidecekleri 10 ay sonraki lokal seçimler için değerli olacak.

14 Mayıs öncesinde muhalefeti uyaran nedeniyle bazı parçaların tenkitlerine uğrayan Esen, lokal seçimler öncesinde “muhalefetin hücrelerin bozulması” tehlikesine dikkat çekiyor.

Berk Esen: Muhalefetin hücrelerinin çürümesi var, Dünyadan Haberler
Sabancı Üniversitesi Öğretim Üyesi Siyaset Bilimci Berk EsenFotoğraf: Privat

Berk Esen DW Türkçe’nin sorularını yanıtladı:

DW Türkçe: Seçimlerden geriye kalan lakin sonuçlar tartışılıyor. Sizce bu seçimin ortaya çıkardığı sonuçlar neler?

Berk Esen : Türkiye benim de içinde yer aldığım siyaset bilimcilerinin esnekliği otoriter olarak tanımladığı bir rejim. Bu sistemli seçimler sistemli olarak yapılan birlikte siyasi partiler ortasındaki oyun alanı yani gayret alanı eşit değil. Münasebetiyle bu seçimler de hür ve adil olmuyor. Neden? Zira; kamu kaynakları, iktidar partisinin adayları tarafından seçim için sistematik bir formda kaydedildi. Bürokrasi büyük oranda ve hatta yargı partizan bir halde iktidarın hem kampanyasını yaptı hem de duruşmada aldığı kararlarla Demirtaş’ın tutukluluğu, İmamoğlu’na ve Kaftancıoğlu’na gelen yasak gelişmelerle siyasetin oyun kısıtlamasını daralttı.

Kampanyaya gidilecekse; Medyanın yani ulusal medyanın bilhassa değerli bir kısmı iktidarın güdümünde. Aslında adeta bir futbol maçında bir ekip 11, diğer grup ise 9 kişilik bir dinamik yaratıyor. İktidar bu türlü bir avantajla başladı. Ekonomik kriz ve zelzele iktidar partizan formuna dayanarak bu sisteme dayanarak kaynak işleyişiyle süreci denetiminde sürdürmüştü. Ekonomik krizler vardı ancak taban fiyatı arttırarak memur alımı yaparak, erken emekliliği yaparak, memur ve emekli maaşlarını artırım yaparak, doğal gaz parasız yaparak, TOKİ kampanyaları, ucuz kredi vb üzere çeşitli ekonomik atılımlarla seçmenlerin bir kısmı için bilhassa de büyükşehirler dışında kalan operasyonki kendi dinlemeleri için ekonomik krizin getirdiği olumsuz tabloyu büyük oranda dindirdi.

Deprem bölgesinde bir sene içinde konutları tekrar inşa etme kelamıyla birlikte iktidar kan kaybı büyük oranda durduruldu. Zati esnek olarak adil olmayan bir seçim kaidelerinde sahip olduğu avantajlarla bu seçime girdi. Zati çok avantajlıydı, işin büyük bir tarafı bu.

Peki bir tarafta 11, diğer tarafta 9 kişi varken bu maç kazanılabilir mi?

Mesela mahallî seçimlerde muhalefet kazanmıştı, dokuz kişiyle bir kişinin yaptığı maç zaman zaman dokuz kişilik grup da kazanabiliyordu. Ama kazanmak için her şeyin gerçek yapılması gerekiyor.

Bu seçimde ise muhalefetin birleşimi şeyleri hakikat yaptı, bazı şeyleri ise yanlış yaptı. Zati yaptığı bu yanlışlar nedeniyle yüzde 47,8’de kaldı. Aslında hiç kötü olmayan bir oy oranı. Yani adil olmayan şartlara rağmen toplumun neredeyse tamamında bence muhalefetin en zayıf adaya takviye verdiği görüldü. Yani daha farklı bir aday mimarisinde tahminen daha farklı bir sonuç alınmıştı. Yani muhalefetin yaptığı bir dolu yanlışsız şey de var; bir ortaya çıkmaları değişim ve umut bildirisi vermeleri, bol miktarda kapsayıcı telaffuzla çıkmaları bence doğruydu. Muhalefetin adayının yüzde 30’larda değil yüzde 47,8’lere ulaşan bir görünüme kavuşacağı bu olumlu atılımlar yarattı.

“Aday ve aday mimarisinde yanlışlar vardı”

Peki yanlışlar neler oldu? Nerede yanılgı yapıldı?

Bu noktada değerli bir noktanın tamamını kaybetmek istiyorum; o günün ve günün mimarisi. Bu ayrı ayrı ayrıştıracağım. Kemal Kılıçdaroğlu bence tartışılan günler içinde en zayıfıydı. Zira 13 yıldır CHP Genel Lideri olarak aşikâr bir ideolojik ve siyasi bagajı var. Çok uzun bir süre boyunca iktidar medyasının ona yürüttüğü negatif kampanya, seçmenlerin birçoklarında Kemal Kılıçdaroğlu’na dönük bir algı yarattı ve bunu beş haftalık bir kampanyayla değiştirmek mümkün değil. Adayın kendisinin de aslında yaşlı olması, karizmatik olmaması, çok yüksek güçlü bir kampanya yapamaması yani herkes ‘gecesini gündüzüne kattı’ diyor lakin toplam 30 miting yaptı ve birkaç canlı yayına katıldı. Kemal Bey’in onun dışında mutfağından aldığı sosyal mecralarda paylaştığı geniş bir kampanya vardı. Yani bir günde meydana gelen önemli külfetler vardı.

Türkiye aslında kutuplaşmış durumdadır. O kutuplaşmanın bir insanı Erdoğan’ı temsil ediyor, bir üstündeki Kılıçdaroğlu’nu temsil ediyor. Birebir isimleriyle seçime girdiğiniz vakitlerde kutuplaşmayla devam ediyor. Bu bilhassa genç seçmenler ve milliyetçi seçmenler için değerli oldu. Erdoğan’ın esnekliğinin oy vermeleri için kâfi olmadığı seçmen kümelerini muhalefet kazanamadı. Oysa tam bilakis rejiminin rejimi.

Muhalefetin parçaları Üyeler “Kriz, güç kaynağıydı. Erdoğan aykırılığı yüzde 50’nin üstünde çıktı, karşısına çıkan kimi kazanırız” diye düşündü. Bu hesap tahminen başka bir adayla tutabilirdi. Yani şu anda muhalefet yüzde 52 ile görülebiliyordu. Ortadaki o farkın o nokta değil de bu noktalar mevcut olabilir.

Anketlere göre seçimlerin yüzde 52-53’ü Erdoğan’ın devam ettirilmesi yasaktır. Ama değerli olan konu; boş kümeye karşı bu bölümü o denli karşılık veriyordu. Erdoğan’ın karşısına bir yüz geldiği vakit ise o yüze bakıp tekrar kıymetlendirme yapılıyor. O yüzde 52 bu şekilde birleşim birimi 52 kalıyor, bazen 49’a düşüyor. Kılıçdaroğlu adaylığı da biraz ama türlü bir formüldü. Hiç değişmemiş, daima kaybedilen ve seçmenlerin bugüne kadar inatla taşınan bir isim.

Aday mimarisinde şu şekilde bir çalışma vardı; Kılıçdaroğlu altılı masa kurgusunu bu biçimde aday olabilmek için yaptı. Yani oy miktarlarına ya da siyasete bakarak değil aslında pratikte uygulama talihi olmayan bir özgürlük verildi. O bir defa idarede karışıklık ve çift başlılık, hatta altı başlılık raporu seçmene verdi. Vatandaşın başında “aralarında çok önemli fikir ayrılıkları ortaya çıkınca bu beşerler nasıl yönetilecek?” oyunun doğduğu yer.

CHP Genel Merkezi Kılıçdaroğlu’nun aday olması için DÜZGÜN Parti’yi adeta çiğnedi ve adeta tükendi. Bunun birkaç olumsuz olumsuz sonucu oldu. ÂLÂ Parti’nin imarındaki milliyetçilere erişim imkanını azalttı ve kimi seçmenler MHP’ye ve onun üstünden Erdoğan’a kaydı. Kimi seçmenler ise Zafer Partisi ve onun üstünden Sinan Oğan’a kaydı. ÂLÂ Parti şayet yüzde 13-14 alabilse meclis aritmetiği de değişebilirdi. Yani adayın değişip mimarisi değişseydi bile daha olumlu bir sonuç bekleniyordu.

“70’lerde Karaoğlan adı dağlara yazan örgüt nerede?”

Kampanya süreci nasıldı?

Karşınızda bu kadar güçlü bir parti durumu varsa buna gayret etmek için yerele genişlemeniz gerekiyor. Yani güçlü örgütlenmelerinizi kullanarak, kapı kapı dolaşıp kampanyanızı ayrıntılarıyla da birleştirme kampanyanızı yapabilmeniz gerekiyor.

Kılıçdaroğlu kampanyası ise tam aksisi toplumsal medyaya sıkıştı. 1970’lerde CHP örgütünün dağlara taşlara Karaoğlan ismi yazıldı, 2023’lerde ise CHP örgütünün kent meydanlarında Babala TV izletti. İkinci cinste 100 yıllık partinin kampanyası Babala TV’yi daha fazla insan izlerse Kılıçdaroğlu algısı değişiyor eforuna sıkıştı.

Sürekli bir beklentiler yükseltilip o beklentilere dayalı olarak kazanma planı yapılmaktadır. Bunun bence siyasette çok faydası var bence yok. Toplumsal medyanın yankı odalarına sıkışan bir kampanya oldu.

Tüm bu Kılıçdaroğlu’nu önde gelen anketler piyasada sürüldüğü zamanı bırakıp Kılıçdaroğlu’nun kazanmasını, ben kampanyayı bile fark etmiyordum. Sokağa çıkıyorum lakin iki haftaya seçime gidecek bir ülke görmüyorum. Siz böylesine güçlü bir parti rejimini sahada inmeden nasıl yeneceksiniz? Orada da bence önemli yanılgılar yapıldı.

Ayrıca bu PKK suçlamasının Anadolu’da yaşanan konusu da bence biraz abartılıyor. Yani nasıl Babala TV’nin Kılıçdaroğlu’na getirdiği olumlu tesir abartılıyorsa PKK suçlamasının da çok tesirli olduğu biraz abartı. Asla hafiflemiyorum. Lakin bu saydığım yapısal yapısal de çok tesiri oldu ve muhalefetin buna karşı bir dava.

Seçimlerin sonuçları daha uzun mühlet tartışılacaktır. Lokal seçimlere nasıl yansıyabilir?

Mahallî seçimler için muhalefetteki bu yapı ama türlü devam ederse ben biraz umutsuzum. Tahminen bunları konuşmak için erken ancak CHP’nin adayının İstanbul’da kazanması için yalnızca YETERLİ Parti değil HDP’nin de özgür dayanağına var. Ama hem GÜZEL Parti hem HDP karışmış durumda. Ortak adaya takviye edecekler mi? Belçikasız.

İmamoğlu’na CHP konusunda yasak o kadar yanlış bir strateji takip ediyor ki; yani “Yasak olabilir, Cumhurbaşkanlığına aday olmasın. Yasak olabilir, CHP Genel Başkanlığına aday olmasın.” Tamam. Pekala İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na nasıl bir gün olacak o vakit? Seçimden iki gün önceki yasak iptali ne olacak?

“Muhalefetin yapısının bozulması tehlikesi”

Dünyadaki emsal örneklerine göre ne olursa olsun, kimi dağılımının kendi yandaş karışımını oluşturur. Türkiye için bu denenebilir mi? Muhalefet seçmende bir kırılma-küskünlükte gözlemleyemiyor musunuz?

Ben bu tehlikeyi çok önemsiyorum. Buna benzer tahlillere rastlıyorum lakin bu tahlilleri yapanların ya siyaseti yanlış okuduklarını ya da Kılıçdaroğlu’nun devam etmesi için CHP’den süreci bulandırdıklarını düşünüyorum.

Çünkü bu kadar kutuplaşmış bir toplum yani tam anlamıyla muhalefetle iktidarın 50-50 dağılması, sonra iktidarın muhalefeti tasarlama imkanı çok kısıtlıdır. Zira örneğin Sinan Oğan iktidara takviye veriyor ama Oğan’ın iktidarını destekleyen bütün seçimnleri burada kalıyor. Yalnızca kendini kurtarır. Metin Feyzioğlu karşıya geçerken onu destekleyen ulusalcıların birçoğu burada kalıyor. Hasebiyle kombinasyonuni yapılandırma çok güç. Siyasetçileri ya da bir araya gelen kümeleri devşirebilir, ancak bu da çok sıkıntılı bir durumdur. Zira bir insanın bu kadar kutuplaşmış bir duruma maruz kaldığı noktalarda, her şeyini yani arkadaşlarını, geçmişini, prestijini, siyasi mesleğini, seçimlerini bırakması demek.

Bence asıl tehlike sorduğunuz soruda geçen nokta, yani muhalif seçmenlerin bir bölümünde ‘hiçbir şey değişmiyor’ algısının yaratacağı ümitsizlik, karamsarlık ve bunun nedeniyle siyasi bölünmeyi düşürmesi. Bir yandan Erdoğan’ın bir biçimde kazanması var, hem de muhalefet içinde bir şeyin değişmemesi noktası var.

Karşı tarafın seçmenlerini yüzde 90 sandığa götürdüğü bir analiz seçmenini yüzde 90 sandığa götüremezse istediği kadar anketlerde muhalefet yüzde 48 çıksın, aldığı oy yüzde 45 olur.

Dolaşımdaki basıncın bozulması ve heyecanını kaybetmesi riski var. 11 bireye karşı 9 kişinin çıktığı maç örneğim; Dokuz kişilik ekibin kazandığı için alanda basılmadık yer bırakmayacak kadar efor sarf etmesi gerekiyor. Bence muhalefetin odaklanması gereken tehlike bu yani devşirme değil.

CHP içinde artık Kılıçdaroğlu destekçileri bunu söylüyor; ‘Saray’dan icazet ulusalcıya koltuğunu bırakmayacağız’ diye. Soruyorum kim? Cevap yok.

Peki bu kutuplaşma nasıl aşılabilir? İki kutup ortasında oy geçişi de çok yok.

Bu çok kapsamlı kıymetlendirilmesi gereken bir sorun. Yalnızca adayla olabilecek bir şey değil. Telaffuz ve programda değişiklik, alana inip insanların hayatına dokunan bir kampanya yapmak, yani bireysel beşerlerle konuşarak onları ikna etmeye çalışmak ve aday olmak. Yani onların hepsi birbirini tutuyor. Yani Kılıçdaroğlu’nun söylemi mesela birinci cinste hiç zahmetli değildi. Lakin inandırıcı da değildi. Artık ‘ben liyakatle ülkeyi yöneteceğim’ dedikten sonra beşerler sizin takımınıza bakarsınız CHP’yi liyakatle mi yönetiyorsunuz diye. O vakit beşerler boyutuna inansın mı?

Kutuplaşmayı aşmak için aday, telaffuz, program, örgüt; hepsi bir çizgide sıralanacak. 2019’da İmamoğlu’yla sıralandı. Örgüt, ekonomik özgürlük, insanların günlük yaşamlarında mevzulara odaklanan bir telaffuz ve bunların karşılığını bulmak için oy verebilir adaydır. Bagajı da yoktu İmamoğlu’nun.

En az 10 karakter gerekli
Gönderdiğiniz yorum moderasyon ekibi tarafından incelendikten sonra yayınlanacaktır.


HIZLI YORUM YAP
300x250r
300x250r