DOLAR 32,6413 0.27%
EURO 34,8332 0.36%
ALTIN 2.442,260,40
BITCOIN 21917163,81%
İstanbul
19°

KAPALI

02:00

İMSAK'A KALAN SÜRE

Daron Acemoğlu: Türkiye iki büyük tehditle karşı karşıya, Dünyadan Haberler

Daron Acemoğlu: Türkiye iki büyük tehditle karşı karşıya

ABONE OL
Aralık 3, 2023 11:39
Daron Acemoğlu: Türkiye iki büyük tehditle karşı karşıya, Dünyadan Haberler
0

BEĞENDİM

ABONE OL

Dünyaca ünlü ekonomist Prof. Dr. Daron Acemoğlu, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın seçim galibiyetini “Bu kadar kolay kazanabilmiş olması benim için açıkçası sürpriz oldu” kelamlarıyla takdir etti. Deutsche Welle’nin (DW) sorularını yanıtlayan Acemoğlu, Türkiye iktisadının “çok kritik” bir eşikte bulunmasına dikkat ederek “Durum bence hiç yeterli değil” ifadesini kullandı. Türk iktisadı için aslında parlak bir gelecek fırsat mevcut, bunun için kapsamlı siyaset değişikliğine gidilmesi gerektiğini söyleyen Acemoğlu, “Şu anda Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bunu yapmakla ilgilendiğinden ya da yaptığından bile tam manasıyla inandırıcı olacağından çok da emin değilim” dedi.

Mehmet Şimşek’in Türkiye iktisadında değerli bir rol üstlenmesinin çok güzel geliştiğini, ancak bunun tek başına kâfi olabileceğini vurgulayan Acemoğlu, “Erdoğan mevcut art programında iktisatla ilgili siyasetleri belirlerse, olağan ki o vakit güya Mehmet Şimşek daha çok vitrinde duruyormuş üzere bir durum olur” dedi . “Türk demokrasisinin ayakta kalması konusunda umutluyum” diyen Acemoğlu, Erdoğan’ın inşa ettiği ve “emperyal başkanlık” olarak nitelendirildiği rejimin, Türkiye’de yol açtığı dönüşüme ait de dikkat çekici değerlendirmelerde bulunduğunu belirtti.

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) öğretim üyesi Prof. Dr. Daron Acemoğlu’na yönelttiğimiz sorular ve cevaplar şöyle:

DW: Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın iktidardaki birinci gününde ekonomik büyüme damgasını vurdu. Hatta bu süreçte bir reformcu olarak nitelendirildi, övgüler toplandı. Bugün ise enflasyonun sınıflandırıldığı bir ekonomiyi yönetiyor ve güçlü bir otoriter bir liderlik imajına sahip. Bu nasıl gelindi?

Daron Acemoğlu: Bu çok çetrefil bir soru. Erdoğan iktidarı birinci geldiğinde zayıf bir bölgedeydi, Türkiye’de 2000 ve 2001 yıllarında yaşanan ağır mali krizler nedeniyle esasen uygulanmış olan ıslahatları devralmıştı ve bunların bütünüyle ortadan kaybolması yerine yeni bir şey koyacak durumda değildi. Ve o devir esasen Türk iletişiminde ve vücutta çok sağlıklı ve yüksek verimlilik performansına sahip bir düzgünleşme periyoduydu. Lakin bu çok sürmedi, 10 yıl değil, tahminen 5 beş yıl kadar, kısa bir periyottu. Ancak bence asıl yabancı basının Erdoğan sevdası daha uzun sürdü. Hatta bu sevda, Erdoğan iktidarın denetimini yeterliden güzele artırdığında, parti, Türk devleti ve iktisat bürokrasisinde kontrol sistemi inşa ettiğinde de ileri sürdü, zira yabancı basın Müslüman bir demokrasi için rol modeli arayışındaydı. Ama artık günümüzde bu sürecin son basamağındayız. Artık daha otoriter bir şahsiyet olarak ortaya çıkmış durumda. Bilhassa medya, kısıtlamalar ve tehditler nedeniyle büsbütünün dağılması, artık kalmayi başarısızlığa imkan çok sonlu. İcracı cumhurbaşkanlığını inşa etti, ya da buna çok kapsamlı güç liderin elinde toplayan imparatorluk başkanlığı da diyebiliriz. Muhalefet hala bölünmüş ve başarısız kalıyor, bu ölçüde de Erdoğan’ın nedeni olduğu, adil olmayan oyun alanından ayrılmak. Ama benim için tekrar de sürpriz oldu. Zira iktisat çok makus çalışır durumda, yıkıcı zelzele nitekim yüzyılda bir görülen bir olaydı ve çok güzel yönetildi, çalışmalardan belli bölgelerin çok ağır formda etkilenmesinde bozulma çok tesirliydi, bütün bunlara karşın seçimleri bu kadar kolay kazanabilmiş olması benim için sürpriz oldu. Bugüne kadarki kazanımlar ve sıkıntı seçimi yeniden bir biçime kolay kazanıldı.

Seçimlerden sonra yaptığınız toplumsal medya paylaşımlarında, Türkiye’nin geleceğiyle ilgili tasalarınızı paylaşırsınız. Bu kaygılarınızı biraz açar mısınız?

Ben aslında çok, çok, çok karamsar değilim. Yani Türkiye’de, insan hakları ve demokrasi aslında geriye gitti. Bu, son 10 yılın içindeki bir süreç. Demokrasi zayıfladı, yargı sistemlerini neredeyse bütünüyle kaybettiler ve basın çok büyük baskı altında kaldı. Neredeyse tüm televizyon ve gazeteler artık özgür bir halde haber ya da yorum yapamıyorlar… Bundan sonra ne olacak? Bu biraz parlamentoya bağlı olacak, biraz da diğer konjonktürel olaylara bağlı olacak. Demokrasinin bundan sonra daha da zayıflaması alışılmış ki mümkün, zira şu anki başkanlık sistemi gücü bir kişinin elinde çok ağırlaşıyor. Ancak Türkiye’deki demokratik sürecin büsbütün çökmesi, parlamento içinde de olsa muhalefetin bir biçimde devam edebilmesi için umutlu olmaya çalışıyorum. Bundan sonraki seçimde bakalım ne olacak? Örneğin yerel seçimlerde demokrasinin nasıl uygulanıyor.

Türkiye’nin karşı karşıya bulunduğu en değerli sınavlar sizce ne?

Şu anda Türkiye’nin iki büyük tehdidiyle karşı karşıya bulunduğunu söylemek mümkün. İlk demokrasi ile ilgili bunu biraz önceden konuştuk, ikinci iktisat. İktisadın durumu bence hiç güzel değil. Ve kimin seçiminden bağımsız olarak bu aslında kendi başına sorun. Yani Erdoğan seçildi ve daha iyi diyebilir mi? Belki… Ama muhalefet gelseydi de iktisadın durumu bir anda iyileşecekti ve hatta bence muhalefet de iktisadın bu baskı altında, çok sıkıntı zamanlardan geçiyordu. Şu anda Türkiye iktisadının hem esnek problemleri hem de daha orta vadeli problemleri var. Ve ikisi de çok önemli.

Bunlar biraz sağlar mı?

Yapısal olarak Türkiye iktisadı kurumsal ürünlerden dolayı, bir açıdan da demokrasinin zayıflığından dolayı, üretkenliğini artıramıyor, kapasitesi arttıramıyor, kayıt hoş kullanamıyor. Ve bu, oğlum 15 sene içinde artık çok net olarak görebildiğimiz bir şey. İktisadın yeni bölümleri var, yatırım yapıyor, hepsi çok yavaşladı. mevcut vakitte orta vadeli sorunlar de var…

Bunlar neler?

Bunlar cari açıkla ilgili, enflasyonla ilgili lakin daha da derin olarak bilinenler ve bankaların tarihlerinin zayıflığı ile ilgili. Bu nedenden ötürü Türkiye’nin çok daha derin ıslahatlara dayanması var, yeni kaynaklara dayalı var. Sorunlar önemli gibime geliyor, bilhassa Türkiye gerekliliğince ihracat yapamadığı ve gereğince dışarıdan yatırım alamadığı için daima Merkez Bankası’nın rezervlerini kullanmak zorunda kalıyor. Bu rezervler bayağı azaldı. Zaman içinde hükümet daima daha fazla harcamada bulunmaya başladı ve bu da bütçe dengesizliğine neden oldu. Bunların hepsi gelecek 6 ay içinde bence daha da baş ağrısı yaratacak şeyler ve önemli ıslahatlara, önemli yeni kaynaklara değişiklik var ve bunların Nereden gelecek belirsiz değil… Erdoğan’ın alacağının büyük bir ıslahat paketini uygulayacağına inanmıyorum, tahminen yanılıyorum lakin hani büyük bir değişim yapacaklar gibime geliyor ve oluyor Bu sorunlar devam edecek ve bu Türkiye’nin potansiyelinin altında, yüksek genç potansiyelinin gerçekleştirilmesi manasına geliyor. Bu da bence çok yedekleme bir şey zaten…

Erdoğan Türk iktisadını eski İktisat Bakanı Mehmet Şimşek ile kurtarmak istiyor. Sizce Mehmet Şimşek Türk İktisadını kurtarabilir mi?

İlk, sayın Mehmet Şimşek çok yetenekli, bilgili, tecrübeli bir kişi. Onun Türkiye iktisadında değerli bir rol oynaması olağan ki Türkiye için çok âlâ olur. Lakin şayet Mehmet Şimşek geliri ama Erdoğan’ın sanat programında iktisatla ilgili siyasetleri belirlerse, olağan ki o vakit güya Mehmet Şimşek daha çok vitrinde duruyormuş gibi bir durum olur. Şayet Mehmet Şimşek’e nitekim yetki verilir ve onun ekonomisini değiştirmesine izin verilirse, o vakit da soru şu: Ne kadar yetki verilecek? Neler yapabilir, örneğin IMF’ye saldırabilir mi? Yoksa başka yerden kaynak öğrenebilir miyim? Bir sonraki soru da yabancı sermayenin buna inanıp inanmayacağı. Tüm bunlar, alışılmış ki cevaplarını bilemeyeceğimiz sorular. Şu anda Mehmet Şimşek ile Recep Tayyip Erdoğan ortasındaki diyalogları ben bilmiyorum olağan ki ama yani Türkiye için şu anda kritik bir durumdayız. Mehmet Şimşek olarak kendi kurulumunda olan, onunla birlikte çalışan yetenekli bilgili insanların bir araya gelerek Türkiye’de iktisadı için güzel olması ancak bunun tek başına Türkiye’yi, Türkiye iktisadını ansızın daha sağlıklı bir çizgiye sahip olduğumuza inanmıyorum, çok daha fazla sayıda yeteneklilerimiz var.

Türk iktisadına yabancı inançlarını kaybetti, Türkiye’den ayrıldı. Erdoğan’ın tekrar itimadı tesis edebilmesi, gidişatı tersine çevirmesi için ne gerekli?

Bence yabancı olan Erdoğan’ın işlemlerini affedici ve iyimserdi. Ayrıyeten Avrupa ve ABD’deki milletler arası faiz oranları çok düşüktü, bu nedenle Türkiye’deki daha yüksek getirilere gitmek için bir neden vardı. Bu durum değişti, hasebiyle milletler arasında artık çok daha seçici ve onları Türkiye’ye geri dönmeye ikna etmek daha da sıkıntı olacak. Bu imkansız değil, Türk iktisadının şu anda güçlü temelleri var, ülkenin muazzam bir politikası var, çok yeterli eğitimli insanlar var. Hasebiyle Türk iktisadı için parlak bir gelecek var lakin bunun gerçekleşmesi için çok farklı bir siyaset ortamının yaratılması gerekiyor, çok farklı bir kurumsal ortamın değişmesi gerekiyor. Şu anda Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bunu yapmakla ilgilendiğinden ya da yaptığından bile tam manasıyla inandırıcı olacağından çok da emin değilim.

Öte yandan Türkiye, Rusya ile turizm kapsamında ekonomik işbirliğini artırdı. Erdoğan, Putin ile birlikte Akkuyu nükleer santralinin açılışını gerçekleştirdi. Erdoğan, Rus gücünü olan direncini artırmak için şuurlu bir tercih yapmış gibi görünüyor. Rusya’nın gücü olan bu artan ilişkiler anlayışı Türkiye’nin geliştirdiği hakkında ne manaya geliyor?

Erdoğan son 10 yılda artan oranda otoriterleştikçe, Batı’dan uzaklaşmaya başladı. Bunun sonucunda Batı basınından gelen tenkitler ve kısmen onun hareket yasağını yasaklayan, yabancı hükümetlerden gelen baskılar. Münasebetiyle ilkesisel olarak Batı’ya, NATO’ya bağlı. Ve ekonomik olarak gitgide köşeye sıkıştıkça, içsel Batı ters milliyetçi hisleri körükleniyor. Şu anda hem Batı, hem Rusya ile transaksiyonel, al-ver münasebeti var. Erdoğan’ın Rusya’nın müttefiki olması taahhüdü yok. Bazen Rusya’nın çıkarlarına karşı tavır sergiliyor, hatta Ukrayna-Rusya savaşında bile her iki tarafı da ustalıkla yönettiğini görüyoruz. Bence tüm bunlar, jeopolitik açıdan görülmeli, Erdoğan onun iki güç merkeziyle ilişkilerini, transaksiyonel bir yaklaşımla yönetilebileceğini düşünüyor. Ve onun önemli bir kaynağı var. Bu nedenle Rus gücü, Rus turizmi ve Rusya ile daha yakın çözümler ona muazzam olanaklar sağlıyor. Zira Batılı gizliliği, artık daha seçici ve daha az açıklık. Münasebetiyle Rusya’nın parası ve bazen Körfez ülkelerinin parası onun hayatına katılıyor. Bence Erdoğan bu işlemsel yaklaşımını sürdürecek. Putin’in müttefiki genişlemeleri. Hem Rusya hem de Ukrayna ile çalışmaya devam edileceği, zira bunun kendisinin ve Türkiye’nin çıkarılacağı düşünülüyor. Lakin aynı zamanda, tekrar bunun kendi içinden uzaklaşmayı düşünmesi halinde, ABD ile yakınlaşma ihtimalini de dışlayamıyorum.

Son bir soru: Erdoğan’ın Türkiye’nin küresel sahnedeki rolü hem ekonomik hem de jeopolitik olarak ne ölçüde geri dönülmez bir biçimde değişip değişmediğini?

Bu olağanüstü bir soru ve ben bu sorunun cevabını bilmiyorum. Türk kurumlarını temelden dönüştürdü, demokrasiyi ortaya çıkardı ancak bireysel zamanlarda daha önceki, daha laik rejimler altında, seslerini duyuramadıklarını düşünerek daha taşralı, dindar, muhafazakâr ve daha az eğitimli toplanma toplum bölümlerini güçlendirdi. Ülkedeki siyasi dinamikleri değiştirildi, esasen Türkiye’de askeri diktatörlükler ve laik hükümetler devirlerinde çok zayıf olan medya özgürlüğünün daha da kısıtlanmasına yol açtı. Türkiye’deki güvenlik kurumlarında değişime yol açtı. Son 15 yılda büyük zaafiyetler var ancak ben varım Türk demokrasisinin ayakta kalması konusunda umutluyum. Önümüzdeki beş yılın ne manaya süresi var, hepsi devam ediyor. Türkiye’nin milletlerarası alanda oynayacağı rol ise doğal olarak demokratik yapısıyla temastır. Bu bireysel vakitte, aslında Erdoğan’ın bizzat cesurca başlattığı lakin sona ermesinin akabinde tavır aldığı daha milliyetçi duruşla da ilgili. Türkiye son 10 yılda daha milliyetçi bir ülke oldu ve bu dış siyasetini da destekliyor. Türkiye’de milliyetçilik duygusu ve yabancı güçlere, bilhassa de Batı’ya karşı düşmanlığın endemik hale geldi. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın tekrar seçiminde bununda tesirli olduğunu gördük. Tüm bunlar Türk dış siyasetini ve Türkiye’nin bölgedeki rolünü temsil ediyor. Ne ölçüde geri dönülmez sonuç doğuracağını ise bekleyip sürdürmektesiniz.

DW Türkçe’ye VPN ile nasıl ulaşılabilirim?

Bu söyleşi, DW Business Kısmı tarafından gerçekleştirilmiştir.

En az 10 karakter gerekli
Gönderdiğiniz yorum moderasyon ekibi tarafından incelendikten sonra yayınlanacaktır.


HIZLI YORUM YAP
300x250r
300x250r