DOLAR 32,5800 0.09%
EURO 34,8937 0.06%
ALTIN 2.439,020,38
BITCOIN 2169568-0,09%
İstanbul
20°

PARÇALI BULUTLU

13:08

ÖĞLE'YE KALAN SÜRE

Türkiye’nin dış siyasetinde 14 Mayıs dönemici

ABONE OL
Kasım 30, 2023 07:54
0

BEĞENDİM

ABONE OL

14 Mayıs seçimleri, Türkiye’nin memleketler arası siyaset sahnesinde nasıl bir rol üstleneceğini belirleyeceği nedeniyle de büyük değer taşınması.

Dünya, büyük devletlerin ortasında güç çabalarının ivme kazandığı, çalkantılı bir süreçten geçiyor. Küresel ve bölgesel ittifaklarda büyük değişimler yaşanırken, liberal demokrasiler ile otoriter idareler ortasındaki rekabet de sertleşiyor.

Türkiye’nin seçimlerden sonra milletlerarası siyaset sahnesinde kendisini nasıl konumlandıracağı, dünya başşehirlerinde büyük merak uyandırıyor. Bunda, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Millet İttifakı’nın adayı Kemal Kılıçdaroğlu’nun ortasında kazanan seçim yarışlarından kimin galip çıkacağı ortaya çıkacak.

Türkiye’nin dış siyasetinde 14 Mayıs dönemici, Dünyadan Haberler
14 Mayıs’taki seçimlerde cumhurbaşkanlığı için Recep Tayyip Erdoğan, Kemal Kılıçdaroğlu, Muharrem İnce ve Sinan Oğan isimleriyle yarışacak. Lakin son anketlere katılan seçimler Erdoğan ve Kılıçdaroğlu ortasında yakın bir çaba sahnesi olacak.

Seçimlerden sonra Türkiye’nin milletlerarası alanda karşı karşıya geleceği değerli sınamaları, Türk dış siyasetinde öne çıkanlar en değerli gündemin başlıkları ile birlikte bir yerde toplandık.

İlk kritik dönemeç: Seçimler ve demokratik meşruiyet

14 Mayıs seçim sonuçlarının meşruiyeti ve milletlerarası toplum tarafından tescili Türkiye için süreç boyunca birinci değerli eşik olarak görülüyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yarattığı inşa ve “tek adam rejimi” olarak nitelendirilen cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi Türkiye’nin otoriter bir yapıya bürünmesine yol açmış olsa da seçimler halkın otoriterleşme rüzgarlarına ne ölçüde direnç göstereceğini ortaya koyacak bir gösterge olarak görülüyor.

Siyasal iktidarların meşruiyetlerinin en değerli kişilerin seçimleri oluşur.

Erdoğan zati halkın siyasi iradesini temsil ettiğini savunuyor, AKP’nin seçim beyannamesinde “Demokrasi, ulusal iradeye dayalı bir rejimdir” ve “AK Parti devlet partisi değil milletin oylarıyla iktidar olup millet ismine devleti yönetilen bir partidir” tabirlerine yer veriliyor.

Halkın siyasi iradesi ise istatistiksel olarak belirleniyor. Adil ve özgür seçimlere uygunluk uygulamaların, hukuki seçimler kabul etmeyen, iktidar seçimlerinden galip çıkana devretmeyi reddedenler, hem hukuksal hem de demokratik meşruiyetlerini kaybetmiş sayılıyor.

Bu nedenle dünya başşehirleri, demokrasi ve hukuk egemenlerindeki tansiyona, muhalefet ve basına artan baskı adil ve özgür seçimlere gölge düşmese de seçim akşam sandıklarına müdahale edilmemesi, oy sayımının şeffaf bir halde sunulması büyük bir dikkatle izlenmeyecek.

Türkiye’nin dış siyasetinde 14 Mayıs dönemici, Dünyadan Haberler
Fotoğraf: resim-alliance/dpa/U. Güverte

Bu, yapılacak seçimlerin sonuçlarının meşruiyeti ve milletlerarası toplum tarafından bilgisinin “olmazsa olmazı” olarak tanımlanıyor. Vakitte 100’üncü kuruluş yıldönümünü kutlayan Türkiye Cumhuriyeti’nin geleceği için değerli, taraf memleketler arası mukaveleler, milletlerarası tutarlılık ve anayasanın da bir olması gerektiği olarak nitelendiriliyor.

Zira Anayasa’da “Millet iktidarının mutlak üstünlüğü, başkanlıksız şartsız Türk milletine bağlı olduğu ve bu milletin ismine kullanılmaya yetkili kılınan hiçbir kişi ve olmaksızın, Anayasa’da hürriyetçi demokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk nizamı noktasından çıkılamayacağı vurgulanıyor”.

Demokratlar-Otokratlar rekabeti ve Türkiye

Dünyada demokrasiler ile otoriter yönetimler ortasında artan rekabet de seçimlerden sonra Türkiye’nin değerli tercihleriyle karşı karşıya getirilmesi.

Halkın hisselere yansıyacak, ülkenin siyasi yapısının nerede yanlışsız gerçekleşebileceği olması nedeniyle değerli bir dönüm noktası olarak görülüyor.

AKP, seçim beyannamesinde kendisini “bizatihi demokrasiyi demokratikleştirmiş bir siyasi hareket” olarak tanımlıyor ve iktidarda bulunduğu süre boyunca “demokrasinin yüksek standartlarda kurumsallaşması için sessiz ihtilallerin gerçekleştirildiği”, “hak ve özgürlüklerin genişletildiği” anlatılıyor.

Türkiye’nin dış siyasetinde 14 Mayıs dönemici, Dünyadan Haberler
Fotoğraf: Kıvanç El/DW

Oysa tam da aksi yaşanıyor, yani demokraside ve hukuk sisteminde gerileme olduğu için Avrupa Birliği (AB) Türkiye ile kayıt müzakerelerini dondurdu. AİHM yargı kararları uygulanmadığı için Avrupa Kurulu Parlamenterler Meclisi (AKPM) Türkiye’yi dışarıda kontrol etti. Ve Türkiye, Macaristan ile birlikte, ABD yönetiminde “demokrasiler ittifakının” dışında bırakılan iki NATO üyesi ülke oldular.

Batı’da, Erdoğan’ın seçimleri kazanıyor ve bir devir daha iktidarda kalması halinde “halk idare biçimimi vardı”, otoriterleşmeye dönük adımlarını artıracağı görüşülecek hakim. Hatta Erdoğan’ın, çıkmaza giren iktisat siyasetlerinin yolunu açması olası toplumsal yansıları bastırmak için daha da sertleşeceğine, kesin gözüyle bakılıyor. Bunun sonucunda da Türkiye’nin Batı’dan kopuşunun hızlanacağı, Rusya, Çin ve Suudi Arabistan’daki otoriter ülkelerin gidişatının kaydının daha da ivme kazanacağı belirtiliyor.

Erdoğan’ın en güçlü rakibi Millet İttifakı’nın adayı Kemal Kılıçdaroğlu ise tekrar demokrasiyi sağlamayı vaat ederek Türkiye’yi “yeniden uygar bir dünyanın parçası” yapmak istediklerini söylüyor.

Türkiye’nin dış siyasetinde 14 Mayıs dönemici, Dünyadan Haberler
Millet İttifakı’nın cumhurbaşkanı adayı Kemal Kılıçdaroğlu.Fotoğraf: Reuters//O. Orsal

Millet İttifakı’nın Ortak Siyasetler Mutabakat Metni’nde, “Etkin ve katılımcı bir yasama, parti, şeffaf ve hesap verebilir bir parti, bağımsız ve sürekli bir yargı ile kuvvetler ayrılığının tesis edildiği güçlü, özgürlükçü, demokratik, adil bir sistem için güçlendirilen Parlamenter Sistemi geçeceğiz” vaadi yer alıyor. Bu ıslahatların gerçek hayatta, TBMM’deki milletvekili güncel ve güncel ki kilit değerini taşıyacak.

Ancak tahlillerde öne çıkan ortak görüş, Kılıçdaroğlu’nun kazanması halinde yine çoğulcu bir demokrasi, özgürlükçü bir hukuk devletine yürüyüşlerin atılabilmesi, Türkiye’nin de kendisi milletlerarası siyaset sahnesinde liberal demokrasilerden yana bir ülke olarak konumlandırılabileceği istikametinde.

Türkiye’nin “jeopolitik kimlik” arayışı

Hem küresel hem de dinamik yaşamlardaki değişim, Türkiye’yi seçimlerden sonra dış siyasette güçlü karar ve tercihler ile karşı karşıya getiriyor.

İktidarda kimin geleceği, Türkiye’nin Batı yardımlarının geleceği bakımından büyük değer taşıyacak, Türkiye’nin NATO’daki mevcut, AB ile bağlarının gücü, Avrupa’nın yine şekillenen siyasi ve güvenlik yapısında yerini belirleyecek.

Erdoğan yönetimindeki AKP seçim beyannamesinde kendisini “yüzü hem Doğu’ya hem Batı’ya ancak onun zamanı ‘Doğruya Gerçek’ gidiyordu” bir bölüm olarak nitelendirirken süreç süreci temel amacının “Türkiye Eksenini” inşa etmek olduğu belirtiliyor.

Beyannamede yer alan, “AB ile ilişkilerimizi olumlu gündem tutarlı şekillendirerek tam anlaşma müzakerelerimizi sonuçlandırmak üzere adımlar atacağız. Gümrük Birliği’nin güncelleştirilmesini sağlarız” maksadı ise mevcut koşullar altında Avrupalı ​​siyasetçiler ve prosedürler tarafından sürdürülmektedir.

Türkiye’nin dış siyasetinde 14 Mayıs dönemici, Dünyadan Haberler
Fotoğraf: Getty Images/C. McGrath

Erdoğan’ın iktidarında olduğu ve otoriterleşmenin ivme kazandığı bir süreçte AB’nin Türkiye ile üyelik müzakerelerini bir basamakta resmi olarak sonlandırma durumunda, ayrıyeten AİHM kararlarını uygulamadığı için Türkiye’nin Avrupa kurucu üyesi olduğu Kurulu’ndan çıkartılma tehlikesinin de bulunduğu hatırlatılıyor.

Büyük bir ihtimal Temmuz ayında Litvanya’da yapılacak NATO doruğu, 14 Mayıs seçimlerini kazaya bırakacak önderin katılacağı birinci millet tepesi olacak. AKP beyannamesinde “NATO ittifakının gruplarımızı tahkim ederek güvenliğin bölünmezliği bölümünden hareketle ittifaka katkılarımızı sürdüreceğiz” vaadi yer alıyor. Diplomasi kulislerinde Erdoğan’ın güncel haftalarda Washington’daki seçimlerden sonra S-400’lerin üçüncü bir borsada kayıtlılığını ve tahlile kavuşturulacak adımların atılacağı ve İsveç’te NATO’nun onaylanmasının bildirildiği bildiriliyor.

Türkiye’nin dış siyasetinde 14 Mayıs dönemici, Dünyadan Haberler
Erdoğan’ın seçimleri kazanırken kendisine uzak tavırlı tavırlar sergileyen ABD Lideri Biden ile bağlarında yeni bir başlangıç ​​yapmak amacıyla konuşuluyor.Fotoğraf: Achmad Ibrahim/AP Fotoğraf/resim ittifakı

Oysa Erdoğan’ın Putin ile yakınlığı, satın alınmasından sonra S-400’ler, Türkiye’nin başta ABD olmak üzere müttefikleriyle bağlantılarında derin bir itimat buhranına yol açtı. Washington, bu nedenle NATO müttefikini, hasımlara uygulanan yaptırımların kapsamına aldı. Türkiye, hava savunması için büyük kıymet içeren F-35 programının çıkarılmasına karar verdi. Bu krizlerin yol açtığı inanç buhranının Erdoğan yönetimindeki bir idare ile kısa sürede aşılmasının çok da kolay olacağı belirtiliyor.

Ayrıca son günlerde milletlerarası niyetli ülkeler tarafından arka arda yayımlanan tahlillerde, 20 yıl ortadan kaldırıldıktan sonra birinci sefer Türkiye’de bir iktidar değişikliklerinin mümkün görünmemesine dikkat çekiliyor, Batılı hükümetin Kılıçdaroğlu’nun mümkün seçimi galibiyetine hazırlanması, Türkiye ile yeni bir başlangıç ​​için strateji belirlenmesi daveti yapılıyor.

Batılı hükümetler sessiz, istisna niteliğindeki parçalar siyasi açıklamalar dışında, seçimlere müdahale izlenebilecek çıkışlardan şimdilik büyük ölçüde kaçınılıyor. Bununla birlikte Kılıçdaroğlu’nun seçim zaferinin hem Türkiye hem de Batı İttifak’ı için değerli bir dönüm noktasında olabileceği, Rusya, Kıbrıs, Ege, Suriye ve mülteciler halindeki çocukluklardaki görüş ayrılıklarına karşı Batı’ya dönmeyi vaat etmeyen bir iktidar ile ilgilerde itimadın tekrarı planların adımları atılabileceği belirtiliyor.

Türkiye’nin dış siyasetinde 14 Mayıs dönemici, Dünyadan Haberler
Fotoğraf: François Lenoir/REUTERS

Ancak şu da bir sır değil: Diplomasi kulislerinde, Millet İttifakı’nın, Türk dış siyasetinin tek bir kişi yerine tüm halkın ve ülkenin çıkarları gözetlenerek sürdürülmesi savunması yerinde vakitte Batılı başşehirleri zorlayacak bir değişiklik olarak daiyor. AKP öncesinde, Türk yönetiminden bir karar için öncelikli olarak Dışişleri, Genelkurmay ve MGK şeklinde kurumlarla ağır istişareler yürütülüyordu, buna rağmen “öngörülemez” bir başkan olsa da yüklü olarak şahsi kıymetlendirme, beklenti ve tasalarını görselleştiren tek bir kişinin çok da sıcak olmadığı konuşuluyor.

Türkiye milletinin saygınlığını tekrar kazanabilecek mi?

AKP’nin 472 sayfalık seçim beyannamesinde Türkiye’nin milletlerarası alanda “daha saygın ve prestijli bir ülke haline getirildiği”, hatta “çağ atlatıldığı” anlatılıyor.

Halbuki AB’nin Türkiye raporları başta olmak üzere yayımlanan memleketler arası raporlar, Türkiye’nin milletlerarası alanda son yıllarda önemli boyutlarda prestij kaybına işaret ediyor. Türkiye’nin bilhassa hukuk devleti, yargı bağımsızlığı, yolsuzlukla gayret, şeffaflık, insan hakları ve basın özgürlüğü konusunda pek çok alanladaki sicil son yıllarda berbatlaştı.

Gündeme damgasını yolsuzluk, rüşvet, kaçak kaçakçılığı, kara para aklama sızıntıları ve skandalları, milletler arası seçeneklerin raporlarında Türkiye’nin NATO üyesi Türkiye’nin “mafya devleti” haline gelmesiyle suçlanmasına yol açtı. Güvenlik önlemleri, Türkiye’yi “suç teşkil eden faaliyetleri açıkça veren siyasetler izlemekle” eleştirirken bunun sonucunda da Türkiye’nin “organizasyon kabahat işlemleri tam anlamıyla bir merkezi haline geldiğini” söylüyor.

Türkiye, 2021 yılında, kara para aklama ve terörün enerjisini önlemede gerekli adımları atmadığı Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’ne bağlı Mali Hareket Vazife Gücü (FATF) tarafından daha sıkı müşahede altında tutulması gereken “riskli ülkeler” kapsamına dahil edildi, “gri listeye” alındı. Ve bu alanda siyaset değişikliğine gidilmemesi halinde Türkiye, FATF’nin “kara listesi” alınma riskiyle karşı karşıya kalabilir. Bunun sonucunda olası mali yaptırımların, esasen zordaki Türkiye iktisadını daha büyük çıkmazlara sürüklemesinden tasa ediliyor.

Türkiye’nin dış siyasetinde 14 Mayıs dönemici, Dünyadan Haberler
Türkiye’de son yıllarda patlak veren yolsuzluk skandalları ve Sedat Peker’in gündeme getirdiği skandallar dünya başşehirleri tarafından da takip ediliyor.

Bu hususla ilgili vakitte Kemal Kılıçdaroğlu’nun rakibi Erdoğan’a karşı en sık gündeme gelen seçim kozu olarak öne çıkıyor. Kılıçdaroğlu, “Bu Beşli Çeteler ve yandaşlar, paraları çalıp yurt hedeflerine götürdüler, sanıyorlar ki Bay Kemal o paraları getirmeyecekler. Son kuruşuna kadar ülkemiz o paraları, son kuruşuna kadar” açıklamalarıyla yolsuzluklarla uğraşta kararlı olduklarını iletisini veriyor.

Millet İttifakı’nın Ortak Siyasetler Mutabakat Metni’nde de yolsuzluktan elde edilen ve yurtta kaçırılan gelirleri Türkiye’ye geri getirmek için “Malvarlıklarının Geri Alınması Ofisi’nin” kurulması ve “Türkiye’yi emniyetli, güçlü ve aktif bir memleketler arası faaliyet durumuna getirmek” Bölgede ve dünyada hak ettiği saygınlığın yine elde edilmesi vaat ediliyor.

Bu alanda Türkiye’nin nasıl bir imtihan değiştireceği, seçimlerin kimin kazanacağı kadar verilen vaatlerin ne ölçüde tutulacağını belirleyecek.

DW Türkçe’ye manisiz nasıl ulaşılabilirim?

En az 10 karakter gerekli
Gönderdiğiniz yorum moderasyon ekibi tarafından incelendikten sonra yayınlanacaktır.


HIZLI YORUM YAP
300x250r
300x250r